Türkiye’nin dış borç yapısı 2000-2006 arasında nasıl bir d


  <!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {mso-style-noshow:yes; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} span.MsoFootnoteReference {mso-style-noshow:yes; vertical-align:super;} /* Page Definitions */ @page {mso-footnote-separator:url("file:///C:/Users/BLENT~1/AppData/Local/Temp/msohtml1/01/clip_header.htm") fs; mso-footnote-continuation-separator:url("file:///C:/Users/BLENT~1/AppData/Local/Temp/msohtml1/01/clip_header.htm") fcs; mso-endnote-separator:url("file:///C:/Users/BLENT~1/AppData/Local/Temp/msohtml1/01/clip_header.htm") es; mso-endnote-continuation-separator:url("file:///C:/Users/BLENT~1/AppData/Local/Temp/msohtml1/01/clip_header.htm") ecs;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Dış borçlar tasarruf oranının düşük olduğu az gelişmiş ülkeler açısından önemli bir kaynaktır. Belirli bir ekonomik büyümeyi sağlaması gereken az gelişmiş ülkeler, ihtiyaç duyulan yatırım düzeyini sağlamakta yetersiz olan tasarrufların ortaya çıkardığı açığı dış borçlarla kapatabilmektedirler. Böylece iç tasarrufların elverdiğinden daha yüksek oranda yatırım yapma olanağı elde edilir[1]. Ancak bu kaynak gereksiz ve lüks tüketim mallarının ithalatında kullanılmışsa, üretim kapasitesini artırmaz[2]. Ülkenin ödeme kapasitesini aşan bir dış borçlanma düzeyi de geri ödenmesi sürecinde önemli sorunlara neden olabilecektir.

            Aşağıda 1996-2006(2. çeyrek) arası dönemde Türkiye’nin dış borçlarını içeren bir tablo sunulmış ve Türkiye’nin dış borç yapısı analiz edilmiştir.

GÖZLEM

Tablo : Türkiye’nin 2000-2006 döneminde dış borç yapısı                                   (Milyar $




<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} /* List Definitions */ @list l0 {mso-list-id:498927407; mso-list-type:hybrid; mso-list-template-ids:-1547283998 -485217104 69140505 69140507 69140495 69140505 69140507 69140495 69140505 69140507;} @list l0:level1 {mso-level-start-at:2; mso-level-text:%1-; mso-level-tab-stop:56.25pt; mso-level-number-position:left; margin-left:56.25pt; text-indent:-21.0pt;} ol {margin-bottom:0cm;} ul {margin-bottom:0cm;} -->

 

 

 

 

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} --> Kaynak:http://www.hazine.gov.tr/stat/e-gosretge.htm 08/11/2006Başlangıç yılında Toplam Dış Borçların (TDB) GSMH’ya oranı %63.4’dür. 2000 yılına ait veriler incelendiğinde, dış borç yapısında Orta-Uzun Vadeli Dış Borçların (OUVDB) ağırlıkta olduğu görülmektedir. Kısa Vadeli Dış Borçlar (KVDB) 2000 yılında TDB’un %23.9’unu oluştururken, OUVDB %76.1’ini oluşturmaktadır. Aynı yıl kullanıcılar açısından incelendiğinde KVDB’da özel kesimin, OUVDB’da kamu kesiminin ağırlıkta olduğu görülmektedir. KVDB içinde bankacılık kesimi borçlarının TDB’a oranı 2000 yılında %14.3 ve diğer sektörler başlığı altında gösterilen özel sektörün KVDB’ının TDB’a oranı %8.2’dir. OUVDB içinde kamu kesiminin kamu kesimi dış borçlarının TDB’a oranı %40.2 iken, bu oran özel sektör için %24.6 ve TCMB için %11.3’dir.

            Grafiklerden de izlenebileceği gibi 2001 yılında TDB mutlak olarak azalmış ve kompozisyonunda yapısal bir değişme ortaya çıkmıştır. Ekonomideki daralma sonucu GSMH azalmış ve TDB’ların GSMH’ya oranı %92.7’ye yükselmiştir. KVDB’ların TDB’a ise oranı %14.4’e gerilemiştir. Bu gelişmenin nedeni  bankacılık kesimi ve özel kesimin KVDB’ını azaltmalarından, diğer bir deyişle bu türdeki borçlarının önemli bir bölümünü yenileyememeleridir. Bu iki kesimin KVDB’ı 26.6 Milyar $’dan 15.6 Milyar $’a gerilemiştir. TCMB’nın ekonomik krizin etkilerini azaltmak amacıyla yaptığı 9 Milyar $’lık ek borçlanma, TCMB’nın OUVDB içindeki payını artırmıştır. Bu gelişmenin sonucu olarak OUVDB’ın TDB’a oranı %11.3’den, %20.8’e yükselmiştir. Kamu kesiminin OUVDB içindeki payında ise bir azalma söz konusudur. Özel sektörün dış borçlarının TDB içindeki payında ise bir değişiklik meydn gelmemiştir.

2001 yılından sonra TCMB borçları hariç vade ve kullanıcı ayrımı olmaksızın, mevcut tüm borçlar mutlak olarak artmıştır. Ancak tablodan da izlenebileceği üzere TDB, OUVDB ve KVDB’ın GSMH’ya oranı azalmıştır. Bu oranlar 2003 yılından sonra sırasıyla %47.2, %36.6 ve %10.6 değerlerine yükselmiş olmakla birlikte, söz konusu değerler 2001 yılının gerisindedir. KVDB  ise 2006 yılında 2000 yılındaki değerine ulaşmıştır. OUVDB’dan daha hızlı artan KVDB’ın TDB’a oranı2006 yılının ikinci çeyreği itibariyle %22.6’dır. Vade yapısı 2001’deki ekonomik krizin yol açtığı değişikliğe karşın, 2000 yılındaki duruma geri dönülmüştür.

2006 yılında KVDB’ın kullanıcılarına bakıldığında, önemli bir değişiklik görülmektedir. özel kesim bankacılık kesiminden daha hızlı borçlanarak, 2005 yılına TDB içindeki payını %10.4’e yükseltmiş ve bankacılık kesiminin KVDB açısından eşit bir durum ortaya koymuştur. Özel kesimin diğer kesimlere oranla hızlı olan borçlanma eğilimi OUVDB’da da kendini göstermiş ve OUVDB’ın kullanıcı pozisyonu değişmiştir. OUVDB’da 2000 yılında hakim öge kamu kesimi iken 2005 yılında TDB’ın 2005 yılında % 33.9’unu ve 2006 yılında %36.2’sini OUVDB olarak kullanan özel kesim, OUVDB’da hakim öge konumuna gelmiştir.

YORUM

1- Toplam dış borç 2001 yılından sonra hızla artmıştır. Bunun en önemli sebebi artan ithalatın finansmanıdır. Özel sektörün dış borçlardaki payının artması da bu gerçeğe işaret etmektedir. Döviz kuru nedeniyle ucuzlayan ithalat, dış borçlarla finanse edilmektedir. TDB’un GSMH’ya oranının azalmasının arkasında da düşük döviz kuru bulunmaktadır.

 

2-        Özel kesimin bu denli hızlı borçlanması 2001 yılında olduğu gibi bu borçların yenilenmemesi durumunda, döviz darboğazları ve ödeme güçlükleri gibi ciddi sıkıntılara yol açabilecektir.



[1] Halil SEYİDOĞLU,, Uluslararası İktisat: Teori, Politika ve Uygumla; Gel. 14. baskı, Güzem Yay., İstanbul, 2001, s.697. 

[2] Age, s698.

Yorum Yaz